آبیاری زیرسطحی پسته – مزایا، معایب و مراحل کامل اجرا

آبیاری زیرسطحی پسته

تجربه‌ها نشان داده است که روش‌های نوین آبیاری را می‌توان در تمامی بخش‌های کشاورزی از کشت درختان میوه گرفته تا محصولات صیفی و سبزیجات به کار گرفت. پسته یکی از محصولات ارزشمند کشاورزی است که تولید و صادرات آن در مقیاس بزرگ می‌تواند منجر به ارزآوری قابل توجهی برای کشور شود. برای دستیابی به این هدف، کشت، پرورش و آبیاری پسته باید بر اساس روش‌های نوین و استانداردهای جهانی انجام شود. یکی از کارآمدترین روش‌ها برای آبیاری باغات پسته، استفاده از سیستم آبیاری قطره‌ای است که به دو شکل سطحی و آبیاری زیرسطحی پسته اجرا می‌شود.

آبیاری قطره‌ای سطحی نسبت به روش‌های سنتی مزایای زیادی دارد؛ اما با این حال، محدودیت‌هایی نیز در این روش وجود دارد. از جمله این محدودیت‌ها می‌توان به مسدود شدن قطره‌چکان‌ها، تخریب لوله‌ها بر اثر تابش مستقیم آفتاب، آسیب لوله‌ها توسط خزندگان، نیاز به جمع‌آوری سالانه لوله‌ها، و اتلاف آب به دلیل تبخیر اشاره کرد. این چالش‌ها ضرورت استفاده از آبیاری زیرسطحی را در باغات پسته نشان می‌دهد؛ زیرا این روش می‌تواند مشکلات یادشده را برطرف کرده و بهره‌وری آبیاری را به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش دهد.

آبیاری زیرسطحی چیست؟

سیستم آبیاری زیرسطحی نسخه‌ی پیشرفته‌ای از آبیاری قطره‌ای سطحی است که بسیاری از معایب روش سطحی، مانند تبخیر آب، گرفتگی قطره‌چکان‌ها، آسیب‌پذیری لوله‌ها، و مزاحمت لوله‌ها برای ماشین‌آلات کشاورزی، در آن برطرف شده است.

مطالعات نشان می‌دهند که در روش آبیاری زیرسطحی، میزان رطوبت خاک تا ۳۰ درصد بیشتر از روش قطره‌ای سطحی حفظ می‌شود و همچنین این سیستم می‌تواند بیش از ۵۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کند.

از دیگر مزایای این روش می‌توان به افزایش دو برابری تولید پسته و شاخص رشد سالیانه در مقایسه با روش‌های سطحی اشاره کرد.

عملکرد این سیستم به این صورت است که آب با فشار کم وارد یک مخزن کوچک (حوضچه) شده و از آن‌جا، بدون نیاز به استخر و پمپاژ، از طریق اتصال به لوله‌ی موتورخانه به لوله‌های اصلی منتقل می‌شود. سپس، آب به وسیله‌ی نوارهای قطره‌ای که در داخل خاک دفن شده‌اند، مستقیماً به ریشه‌ی گیاه می‌رسد و نیاز آبی آن را تأمین می‌کند.

در این روش، تأمین انرژی اولیه با استفاده از اختلاف ارتفاع بین منبع آب و مزرعه امکان‌پذیر است، که این ویژگی باعث کاهش هزینه‌های اضافی می‌شود.

انواع روش‌های آبیاری زیرسطحی پسته

۱. آبیاری با لوله‌های زیرسطحی:

لوله‌های زیرسطحی به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• لوله‌های قطره‌چکان‌دار
• لوله‌های تراوا
• کپسول‌های رسی متخلخل

از مهم‌ترین مزایای کپسول‌های رسی و لوله‌های تراوا نسبت به لوله‌های قطره‌چکان‌دار می‌توان به عدم گرفتگی منافذ خروج آب توسط ریشه گیاهان اشاره کرد، که این ویژگی کارایی این روش‌ها را افزایش می‌دهد.

۲. آبیاری با کپسول زیرسطحی:

در این روش، می‌توان سیستم آبیاری قطره‌ای سطحی را به آسانی به یک سیستم آبیاری زیرسطحی تبدیل کرد. برای این منظور، کپسول‌های زیرسطحی در زیر هر قطره‌چکان قرار می‌گیرند و آب خروجی از قطره‌چکان مستقیماً به عمق خاک هدایت و در آن پخش می‌شود.

این روش یکی از ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین شیوه‌های آبیاری زیرسطحی است. همچنین، در صورت بروز هرگونه مشکل در سیستم، امکان بررسی و رفع ایرادات با حداقل هزینه فراهم است که این ویژگی آن را به گزینه‌ای اقتصادی و کاربردی تبدیل می‌کند.

۳. آبیاری با استوانه‌های زیرسطحی

عملکرد استوانه‌های زیرسطحی شباهت زیادی به کپسول‌های زیرسطحی دارد، اما با یک تفاوت اساسی؛ استوانه‌های زیرسطحی توانایی عبور حجم بیشتری از آب را در بازه زمانی مشخص دارند. به همین دلیل، امکان استفاده از قطره‌چکان‌های دبی بالا و بابلر در این سیستم وجود دارد.

این ویژگی باعث می‌شود که در شرایطی که آب شور است یا سن درختان بالاتر رفته و نیاز به استفاده از بابلر وجود دارد، این روش برای باغ‌های پسته عملکرد بهتری داشته باشد.

ویژگی‌های لوله‌های زیرسطحی

جنس این لوله‌ها معمولاً از PVC است. در سیستم آبیاری زیرسطحی، نیازی به لوله‌های فشار قوی نیست و لوله‌هایی با فشار کاری ۴ اتمسفر کفایت می‌کنند. بهترین انتخاب برای خطوط اصلی، لوله‌های پولیکا با قطر ۲۰۰ میلی‌متر است. برای لوله‌های زیر درختان نیز لوله‌های پولیکای ۹۰ یا ۱۱۰ میلی‌متری با فشار ۴ تا ۶ اتمسفر مناسب هستند.

طراحی و توزیع لوله‌ها نیز بر اساس تعداد و طول ردیف‌های درختان صورت می‌گیرد:

برای ردیف‌هایی با طول ۵۰ تا ۷۰ متر، روش تک‌انشعابی کافی است.

برای ردیف‌هایی با طول بیش از ۷۰ متر تا حداکثر ۱۵۰ متر، استفاده از شبکه توزیع میانی با انشعاب سه‌راهی پیشنهاد می‌شود.

مقرون‌به‌صرفه‌ترین روش توزیع آب برای طول ۱۵۰ متری است که باعث کاهش نیاز به لوله‌های فرعی و اتصالات می‌شود.

مزایای آبیاری زیرسطحی در باغات پسته

1. کاهش تبخیر آب: آب به‌صورت مستقیم در زیر خاک توزیع می‌شود که میزان تبخیر را به شدت کاهش می‌دهد.
2. افزایش عمر تجهیزات: نوارها و لوله‌ها به دلیل عدم قرارگیری در معرض نور خورشید دوام بیشتری دارند.
3. کاهش رشد علف‌های هرز: پژوهش‌ها نشان داده‌اند که با استفاده از روش زیرسطحی، رشد علف‌های هرز تا یک‌سوم کاهش می‌یابد.
4. کاهش هزینه‌های نگهداری و بهره‌وری: لوله‌های زیرسطحی عمر مفید ۱۲ تا ۱۵ سال دارند و با استفاده از لوله‌های باکیفیت و اجرای صحیح، این طول عمر قابل افزایش است. علاوه بر این، نیازی به جمع‌آوری سالانه لوله‌ها وجود ندارد.
5. حذف هزینه‌های اضافی: این روش به استخر، پمپاژ یا قطره‌چکان نیازی ندارد که هزینه‌های اولیه را کاهش می‌دهد.
6. عدم مزاحمت: لوله‌های زیرسطحی برای ماشین‌آلات کشاورزی و کارگران ایجاد مزاحمت نمی‌کنند.
7. حفظ کیفیت خاک: این روش از ایجاد سله و فرسایش خاک جلوگیری می‌کند.
8. توزیع یکنواخت آب: آب به شکلی کاملاً یکنواخت به ریشه‌ها می‌رسد.
9. کاربرد در زمین‌های دشوار: این سیستم در شرایط سخت، زمین‌های ناهموار یا تپه‌ای به‌راحتی قابل اجراست.
10. صرفه‌جویی در انرژی: با حذف نیاز به پمپاژ، مصرف انرژی کاهش می‌یابد.
11. اجرای آسان: این روش به‌گونه‌ای طراحی شده که کشاورزان یا افراد غیرمتخصص تنها با مشاهده نمونه اجراشده می‌توانند آن را در مزارع خود پیاده‌سازی کنند.
12. کاربرد در زمین‌های کوچک و بزرگ: این سیستم برای مزارع و باغ‌های با هر اندازه مناسب است.
13. کوددهی ساده و اقتصادی: استفاده از یک تانک پلی‌اتیلن و لوازم جانبی ساده برای کوددهی در این روش امکان‌پذیر است.
14. کاهش مصرف کود و سموم: این روش به‌طور قابل‌توجهی مصرف کود و سموم را کاهش می‌دهد.
15. کاهش تنش‌های خشکی و شوری: با امکان تنظیم دور آبیاری، اثرات خشکی و شوری بر درختان پسته کاهش می‌یابد.
16. تهویه بهتر خاک: همراهی آب آبیاری با اکسیژن، باعث بهبود تهویه خاک در ناحیه ریشه می‌شود.

معایب آبیاری زیرسطحی در باغات پسته

۱. هزینه بالا

یکی از چالش‌های اصلی این روش، هزینه بالای آن است.

راهکار:

• با طراحی یک سیستم استاندارد و بهینه برای آبیاری زیرسطحی می‌توان بخشی از هزینه‌های اضافی را کاهش داد.
• صرفه‌جویی ۲۵ تا ۳۰ درصدی در مصرف آب نسبت به آبیاری قطره‌ای سطحی، این هزینه‌ها را از نظر اقتصادی قابل توجیه می‌کند.
• این روش برای زمین‌های بزرگ کشاورزی بسیار مناسب است و می‌توان با مشارکت جهاد کشاورزی و دریافت تسهیلات و وام بخشی از هزینه‌های اجرا را تأمین کرد.

۲. گرفتگی نازل‌ها در لوله‌های قطره‌چکان‌دار

در زمان خاموش بودن سیستم آبیاری زیرسطحی، مکش منفی ایجادشده در قطره‌چکان‌ها باعث ورود ذرات خاک به داخل نازل‌ها و در نهایت گرفتگی آن‌ها می‌شود.

راهکار:

• استفاده از قطره‌چکان‌های آنتی‌سیفون
• شستشوی منظم لوله‌ها و انجام اسیدشویی
• نصب شیرهای خلاشکن در اندازه‌های مناسب و نقاط کلیدی سیستم
• یا ترکیب این روش‌ها برای پیشگیری و رفع انسداد نازل‌ها

۳. انسداد نازل‌ها توسط باکتری‌ها و جلبک‌ها

یکی دیگر از مشکلات رایج این روش، مسدود شدن نازل‌ها به دلیل رشد باکتری‌ها و جلبک‌ها در سیستم است.

راهکار:

• استفاده از فیلتراسیون مناسب و دقیق
• انتخاب قطره‌چکان‌هایی که برای این شرایط مناسب هستند
• انجام اسیدشویی دوره‌ای برای پاکسازی سیستم

۴. جویده شدن نوارها توسط جوندگان

حیواناتی نظیر موش‌ها و برخی جوندگان با جویدن لوله‌ها می‌توانند سیستم آبیاری زیرسطحی را دچار مشکل کنند.

راهکار:

• در انتخاب و آماده‌سازی مزرعه، توجه و دقت کافی به کار گرفته شود.
• نصب صحیح و استاندارد سیستم و انجام اقدامات لازم برای نگهداری دوره‌ای می‌تواند این مشکل را کاهش دهد.

مراحل اجرای سیستم آبیاری زیرسطحی پسته

۱. حفاری کانال‌ها

در باغ‌هایی که فاصله ردیف‌ها کمتر از ۵ متر است، کانال‌کنی به‌صورت دستی انجام می‌شود. اما در باغ‌هایی با فاصله ردیف‌های بیش از ۵ متر، از ادوات کشاورزی مانند ترنچر برای کانال‌کنی استفاده می‌گردد.

کانال‌ها در محل سایه‌انداز درخت به عمق ۵۰ سانتی‌متر و عرض ۴۵ سانتی‌متر حفر می‌شوند و کف کانال‌ها با شیب ۰.۱ تنظیم و ریگلاژ می‌گردد.

فاصله لوله‌های پلیکای ۱۱۰ از تنه درخت حدود ۸۰ سانتی‌متر در نظر گرفته شود.

عمق و عرض کانال‌ها ممکن است با توجه به جنس خاک منطقه تغییر کند. همچنین حفاری باید بر روی خط تراز انجام شود.
توصیه: بهتر است حفاری در ۶ ماه سرد سال انجام شود تا درختان فرصت تطبیق با روش آبیاری جدید را داشته باشند.

۲. پر کردن کف کانال

کف کانال‌ها به ارتفاع ۳۰ سانتی‌متر با شن نخودی و بادامی یا پوکه صنعتی پر می‌شود و سطح آن کاملاً هموار و مسطح می‌گردد.
نکته: میزان شن یا پوکه بر اساس نوع بافت خاک در هر منطقه تنظیم می‌شود. حجم مناسب شن به افزایش راندمان آبیاری و بهبود رشد درختان کمک می‌کند و از نفوذ ریشه‌های پسته به داخل لوله‌ها جلوگیری می‌نماید.

۳. نصب لوله‌های پلیکا

لوله‌های پلیکای ۱۱۰ میلی‌متری با فاصله ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر و سوراخ‌هایی با قطر ۱۰ تا ۱۲ میلی‌متر بر روی شن قرار می‌گیرند.

این لوله‌ها در دو طرف درخت نصب شده و به‌صورت مجزا به حوضچه ورودی سیستم آبیاری متصل می‌شوند.

۴. پوشش پلاستیکی روی لوله‌ها

لوله‌های کارگذاری‌شده با مالچ پلاستیکی به عرض ۰.۷ متر پوشانده می‌شوند. این پوشش از تبخیر آب جلوگیری کرده و رطوبت را در نزدیکی ریشه‌ها حفظ می‌کند.
هشدار: عدم استفاده از پلاستیک ممکن است باعث پر شدن خلل و فرج شن‌ها در هنگام بارندگی یا آبیاری غرقابی شده و عملکرد فیلتر را مختل کند.

۵. پوشاندن کانال‌ها و نصب تجهیزات نهایی

روی پلاستیک با خاک نرم و سرندشده باغی پوشانده می‌شود. سپس لوله‌های پلیکا در ابتدای کانال به حوضچه ورودی مزرعه متصل می‌شوند.

در انتهای لوله‌ها نیز به‌منظور بازدید و تهویه، یک متر هواکش نصب می‌گردد. این کار به بهبود عملکرد سیستم کمک شایانی می‌کند.

نکات کلیدی در اجرای آبیاری زیرسطحی پسته

۱. آموزش و آمادگی کشاورزان

پیش از راه‌اندازی سیستم آبیاری زیرسطحی، کشاورزان باید آموزش‌های لازم در زمینه طراحی، اجرا و نگهداری صحیح این سیستم را دریافت کنند تا از عملکرد بهینه آن اطمینان حاصل شود.

۲. شوری و کیفیت آب

آب با شوری بالا و کیفیت نامناسب می‌تواند باعث خوردگی و فرسایش لوله‌ها شود. بنابراین، استفاده از لوله‌های باکیفیت بالا و اسیدشویی دوره‌ای جهت جلوگیری از آسیب به سیستم ضروری است.

۳. محافظت از دهانه لوله‌ها

برای جلوگیری از ورود چوب، خار و خاشاک به داخل لوله‌ها، نصب توری در دهانه ورودی لوله‌ها الزامی است. این اقدام ساده از انسداد مسیر آب و آسیب به سیستم جلوگیری می‌کند.

۴. درپوش‌گذاری پس از آبیاری

پس از پایان آبیاری، دهانه لوله‌ها باید با درپوش مناسب بسته شوند. این کار مانع از ورود خاک، حیوانات کوچک مانند موش‌های صحرایی و دیگر آلاینده‌ها به داخل لوله‌ها خواهد شد و طول عمر سیستم را افزایش می‌دهد.

مزایای خرید تجهیزات آبیاری فوکا دامون

شرکت فوکا تجارت دامون با سال‌ها تجربه درخشان در حوزه تولید سیستم‌های آبیاری نوین، به عنوان یکی از پیشروهای صنعت آبیاری قطره‌ای در ایران شناخته می‌شود. این شرکت با تکیه بر تیم متخصص و حرفه‌ای و استفاده از پیشرفته‌ترین ماشین‌آلات روز دنیا، محصولاتی با بالاترین استانداردهای کیفیت تولید می‌کند.

1. تضمین کیفیت و اصالت کالا: با استفاده از بهترین مواد اولیه و کنترل کیفیت سخت‌گیرانه در تمام مراحل تولید.
2. مشاوره فنی رایگان: ارائه راهنمایی‌های تخصصی توسط کارشناسان مجرب برای انتخاب بهترین محصول با توجه به شرایط خاص شما.
3. قیمت رقابتی و منصفانه: حذف واسطه‌های غیرضروری و ارائه محصول باکیفیت در قیمت‌های کاملاً رقابتی.
4. ارسال به سراسر کشور: امکان ارسال سریع و مطمئن محصول به تمامی نقاط ایران.
5. گارانتی و خدمات پس از فروش: ارائه گارانتی معتبر و پشتیبانی فعال از محصولات.
6. پوشش بازارهای بین‌المللی: محصولات فوکا دامون به کشورهای مختلفی از جمله جمهوری آذربایجان، افغانستان، ارمنستان، ازبکستان، امارات، عمان، ترکیه و کنیا صادر می‌شوند که گواهی بر کیفیت برتر و رقابت‌پذیری این محصولات است.

اگر به دنبال تجهیزات آبیاری زیرسطحی با دوام، کارایی بالا و قیمت مناسب هستید که توسط یک برند معتبر ایرانی تولید شده باشد، لوله‌های قطره‌چکان‌دار زیرسطحی شرکت فوکا دامون انتخابی هوشمندانه و مطمئن برای شما خواهد بود.

سخن پایانی

با توجه به دفن لوله‌های زیرسطحی در خاک و دشواری دسترسی به آن‌ها، طراحی اصولی، انتخاب مواد اولیه مرغوب و اجرای دقیق سیستم آبیاری زیرسطحی اهمیت بالایی دارد. عدم رعایت این موارد، هرچند ممکن است هزینه‌های اولیه را کاهش دهد، اما در بلندمدت موجب تخریب کامل سیستم و تحمیل هزینه‌های اضافی خواهد شد.

تجهیزات آبیاری شرکت فوکا تجارت دامون با چندین سال سابقه فعالیت در عرصه تامین انواع تجهیزات آبیاری بهترین انتخاب برای مزارع مدرن شما هستند. شما مشتریان عزیز می توانید برای خرید انواع تجهیزات آبیاری زیرسطحی و جهت دریافت مشاوره با ما تماس بگیرید. کارشناسان ما شما را در خرید محصول مناسب راهنمایی می کنند.